مگس میوه زیتون Bactrocera oleae تا سال 1383 آفت قرنطینه ای خارجی زیتون محسوب می شد و در حال حاضر مهم ترین آفت زیتون در کشور ما می باشد. این تحقیق به منظور بررسی امکان استفاده از روش محلول پاشی طعمه در شرایط اقلیمی ایران، طی سال های 86-1384 در باغ آزمایشی زیتون در منطقه طارم سفلی، استان قزوین و در قالب طرح آزمایشی بلوک های کامل تصادفی، در چهار تیمار شامل: 1- مخلوط پروتئین هیدرولیزه 3% + دلتامترین (امولسیون 2.5%) 1 در هزار 2- مخلوط پروتئین هیدرولیزه 3% + دیمتوات (امولسیون 40%) 2 در هزار 3- اسپینوساد (GF-120) 2 هزار 4- شاهد در سال 1386 دو تیمار دیگر شامل، مخلوط پروتئین هیدرولیزه 3% + مالاتیون (امولسیون 57%) 1 در هزار و عصاره گیاه آنغوزه (Assa fetida) به میزان 20% به تیمارها افزوده شد. آزمایش در چهار تکرار اجرا گردید. بر اساس نتایج تحقیق و با تاکید بر مسائل زیست محیطی، صرفه اقتصادی و اختلاف ناچیز درصد آلودگی توصیه می شود، برای کنترل مگس میوه زیتون با روش محلول پاشی طعمه، از ترکیب پروتئین هیدرولیزه 3% + دلتامترین (امولسیون 2.5%) 1 در هزار به روش یک درخت در میان، روی 2-1 مترمربع از شاخه و برگ درخت در جهت جنوب غربی استفاده گردد. در انبوهی جمعیت آفت در سطح پائین تر از آستانه زیان اقتصادی (کمتر از 5-3 عدد حشره کامل مگس میوه زیتون جلب شده به تله مک فیل طی پنج روز) می توان ترکیب اسپینوساد (GF-120) را نیز بکار برد. 

مگس میوه زیتون (Bactrocera oleae) یکی از مهم ترین آفات زیتون در مناطق زیتون خیز دنیا محسوب می شود. این آفت از سال 1383 که وارد ایران شد، طی سال اول ورود از 13 استان گزارش گردید. برای شناسایی روش های مناسب در جلب انبوه این آفت طرحی با پنج تیمار شامل صفحات زرد چسبنده همراه فرمون، تله های مک فیل همراه پروتئین هیدرولیزات (سه درصد) و مالاتیون (دو در هزار)، صفحات زرد رنگ چسبنده بدون ماده جلب کننده، تله های بطری شکل همراه محلول سه درصد طعمه مسموم ساکسیز و تله های بطری شکل 1.5 لیتری همراه پروتئین هیدرولیزات (سه درصد) و مالاتیون (دو در هزار)، در پنج تکرار اجرا گردید. تجزیه و تحلیل آماری نتایج نشان داد که جلب مگس های میوه زیتون توسط صفحات زرد چسبنده همراه فرمون با تعداد 16.48 ± 98.20 مگس میوه زیتون در هر تله نسبت به سایر تیمارها اختلاف معنی داری داشت، اما تفاوت جلب کنندگی سایر تله ها با یکدیگر از نظر آماری (P<0.001) معنی دار نبود. پس از تله فرمونی، تله مک فیل همراه پروتئین و مالاتیون، تله بطری شکل همراه ساکسیز، تله بطری شکل همراه پروتئین و مالاتیون و صفحات زرد چسبنده به ترتیب در رتبه های بعدی قرار داشتند. همچنین تله زرد همراه فرمون با تعداد 6.29 ± 31.20 از نظر جلب حشرات ماده مگس زیتون نسبت به سایر تله ها و جلب کننده ها دارای اختلاف معنی داری (P<0.001) بود و در جلب حشرات نر با تعداد 9.66 ± 66.80 نیز نسبت به سایر تیمارها اختلاف معنی داری (P<0.001) داشت. سایر تیمارها از نظر جلب حشرات بالغ نر و ماده اختلاف معنی داری با یکدیگر نداشتند. میزان جلب حشرات بالغ مگس زیتون در فصول مختلف نیز در این تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفت که در تمام فصول نیز تله زرد همراه فرمون نسبت به سایرین در جلب حشرات بالغ دارای اختلاف معنی داری بود، اما سایر تیمارها با یکدیگر اختلاف معنی داری نشان ندادند. استفاده از تله های فرمونی در ردیابی آفت در بهار، تابستان و پاییز توصیه می گردد و در دی ماه تنها تله فرمونی قادر به جلب حشرات بالغ مگس زیتون بود.

مگس میوه زیتون Bactrocera oleae (Rossi) از آفات مهم زیتون است و هم اکنون حسب شرایط آب و هوایی خسارت قابل توجهی به محصول زیتون وارد می نماید. در این تحقیق، فرومون جنسی مگس میوه زیتون (Olean) به نام شیمیایی 1, 7-Dioxaspiro[5.5]undecane طی چندین مرحله شیمیایی با موفقیت درموسسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور سنتز شد. این ترکیب حلقوی ابتدا از واکنش شیمیایی بین الکل محافظت شده 3- بوتین-1- ال و گاما- والرولاکتون به دست آمد و سپس محصول با احیای کاتالیستی هیدروژنه شده و بعد از قرار گرفتن تحت شرایط اسیدی به Olean تبدیل گردید. قدرت جلب کنندگی فرومون سنتز شده مگس میوه زیتون، B. oleae، با دزهای 1، 2، 5، 50 و 100 میلی گرم در مقایسه با فرومون خارجی ساخت شرکت اگریسنس در یک باغ زیتون به مساحت 3 هکتار در منطقه کلج (طارم سفلی- قزوین) در سال 1389 ارزیابی شد. تله های چسبی زرد رنگ در قسمت میانی و سمت جنوبی درخت ها و به فاصله حداقل 100 متری از هم دیگر نصب شد. تجزیه واریانس داده های این آزمایش نشان داد که در طی دو هفته اول میزان جلب مگس میوه زیتون به تله های حاوی فرومون با دزهای 50 و 100 میلی گرم با نمونه خارجی اختلاف معنی داری ندارد ولی از هفته سوم به بعد میزان جلب مگس در مقایسه با نمونه خارجی کاهش یافت.

مگس میوه زیتون،Bactrocera oleae  مهمترین آفت زیتون در مناطق زیتون خیز دنیا محسوب می شود. لارو این آفت با تغذیه از گوشت میوه زیتون باعث ایجاد خسارت کمی و کیفی زیتون های کنسروی و روغنی می شود. طی تحقیق حاضر پارامترهای زیستی و تولید مثلی آفت در شرایط مطلوب آزمایشگاهی (دمای 27±1 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5±65 درصد و دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی) و روی میوه زیتون رقم زرد مورد بررسی قرار گرفت. برای آغاز بررسی میوه های آَلوده از مناطق آلوده جمع آوری و درون اتاقک رشد مورد پرورش قرار گرفت. در این بررسی با توجه به وجود مراحل زندگی نابالغ آفت درون میوه نرخ تفریخ تخم ها برابر یک در نظر گرفته شد و تنها با ظهور حشرات بالغ زنده مانی آنها نسبت به تعداد تخم اولیه محاسبه گردید. نتایج نشان داد که دوره جنینی آفت داخل اتاقک رشد و شرایط مطلوب ذکر شده به طور متوسط 3.26±0.095 روز، طول دوره لاروی به طور متوسط 13.13±0.28 روز و طول مرحله شفیرگی آفت به طور متوسط 9.13±0.34 روز و به طور کلی دوره پیش از بلوغ طی بررسی انجام شده به طور متوسط 25.53±0.48 روز طول می کشد. دوره پیش از تخمگذاری حشرات بالغ به طور متوسط 5.64±0.31 روز بود که جفتگیری حشرات بالغ حداقل یک روز پس از ظهور آنها آغاز گردید. طول دوره تخمگذاری در مگس میوه زیتون نیز به طور متوسط 51.64±1.73 روز و طول دوره پس از تخمگذاری در مگس میوه زیتون نیز به طور متوسط 4.07±0.68 روز اندازه گیری شد. به طور میانگین طول عمر حشرات نر حدود 38.57±2.56 روز و طول عمر حشرات ماده 61.36±2.15 روز محاسبه گردید. کل تخم گذاشته شده در هر حشره ماده به طور متوسط 214.25±22.38 عدد بود که حداکثر 256 و حداقل 139 تخم توسط هر حشره ماده گذاشته شد. نسبت جنسی حشرات بالغ خارج شده در شرایط آزمایشگاهی 1: 1.1 ( نر: ماده) محاسبه گردید. نسبت بقا تا مرحله ظهور مگس های بالغ برابر یک بوده اما پس از ظهور مگس های بالغ و به مرور مگس های بالغ به تدریج مرده و نوساناتی در نسبت بقا مشاهده گردید. نرخ ناخالص باروری این آفت 118.20 بود ولی نرخ خالص باروری آن 46.97 بدست آمد. بررسی پارامترهای رشد جمعیت مگس میوه زیتون نشان داد که طول دوره هر نسل آفت روی رقم زیتون و در شرایط مطلوب آزمایشگاهی 58.18 روز برآورد گردید. نرخ متناهی افزایش جمعیت (l) برابر 1.08 و طول دوره ای که جمعیت آفت می تواند دو برابر شود (DT) 8.88 روز و نرخ ذاتی افزایش جمعیت 0.078 (rm) محاسبه گردید.

مگس میوه زیتون، (Rossi) Bactrocera oleae، از آفات کلیدی زیتون در مناطق زیتون کاری جهان و ایران است. این آفت تک میزبانه و مونوفاژ بوده که در سال 1383 به مناطق زیتون کاری شمال کشور وارد شده و خسارت وارد می کند. فعالیت آفت باعث کاهش کمّی و کیفی محصول می شود. استفاده از ارقام مقاوم و شناسایی سازوکار های مقاومت در درختان مقاوم نسبت به این آفت می تواند در کنترل بهتر این مشکل موثر باشد. از آنجا که سال های متمادی است باغ داران سنتی زیتون عملیات خاص زراعی و یا سم پاشی برای کنترل آفت انجام نمی دهند، لذا در اختیار قرار دادن اطلاعات مربوط به مزایای ارقام مقاوم یا متحمل به مگس میوه زیتون، می تواند به عنوان یکی از روش های کنترلی از سوی باغداران، مد نظر قرار گیرد. در تحقیق حاضر 10 رقم امید بخش زیتون (‘ Arbequina’ ، ‘ Manzanilla’ ، ‘ Leccino’ ، ‘ Zard’ ، ‘ Konservalia’ ، ‘ Kalamata’ ، ‘ Mari’ ، ‘ Amigdalifolia’ ، ‘ Roghani’ و ‘ Fishomi’ ) در ایستگاه تحقیقات زیتون رودبار استان گیلان از نظر تفاوت در میزان خسارت و ویژگی های مورفولوژیکی میوه زیتون و همچنین ترکیبات شیمیایی موجود مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده ارقام‘ Arbequina’ و ‘ Kalamata’ ، به عنوان ارقام دارای خسارت نسبی کم مگس زیتون (میانگین درصد سالیانه خسارت 8 الی 11 درصد)، می تواند در برنامه های توسعه ارقام زیتون مورد استفاده قرار گیرد. بین ویژگی های مرفولوژیکی و همچنین ترکیبات شیمیایی موجود در روغن زیتون با خسارت مگس زیتون همبستگی مشاهده نشد. در ضمن، ترکیب Oleuropein می تواند به عنوان یکی از ترکیباتی که به احتمال زیاد در ایجاد مقاومت به مگس میوه زیتون نقش داشته باشد، در نظر گرفته شود.

مگس میوه زیتون، (Rossi) Bactrocera oleae حشره ای مونوفاژ بوده و مهمترین آفت زیتون در سرتاسر جهان بویژه در کشورهای مدیترانه می باشد. این پژوهش به منظور مطالعه تغییرات جمعیت مراحل مختلف زندگی و برخی ویژگی های زیست شناسی مگس میوه زیتون در دو سال در منطقه طارم سفلی استان قزوین انجام شد. نتایج این بررسی نشان داد که این حشره در منطقه طارم سفلی، سه تا پنج نسل دارد. مگس میوه زیتون، زمستان را به صورت حشرات کامل در پناهگاه های مختلف و به ندرت به صورت شفیره در زیر بقایای گیاهی و خاک های نرم باغ ها سپری می کند. با گرم شدن هوا و بعد از گذراندن یک دوره دیاپوز تولیدمثلی، در اواخر بهار و اوایل تابستان، همزمان با سخت شدن هسته زیتون، مگس میوه زیتون در میوه ها تخم گذاری انجام می دهد. بر اساس یافته های این پژوهش، فعالیت مگس میوه زیتون با تغییرات آب و هوایی و فنولوژی درخت زیتون و دسترسی به میوه زیتون منطبق بود و همبستگی کامل داشت. بر اساس نتایج، در سال اول به علت شرایط مناسب آب و هوایی و محصول فراوان، نسل اول در تیر ماه، نسل دوم بین مرداد ماه تا شهریور، نسل سوم بین شهریور ماه و مهر ماه، نسل چهارم مهر ماه و آبان ماه و نسل پنجم یا همان نسل زمستان گذران آبان ماه و آذر ماه ادامه داشت ولی در سال دوم به علت کمی محصول و شرایط آب و هوایی نسل اول در مرداد ماه، نسل دوم شهریور ماه، نسل سوم بین شهریور ماه و مهر ماه و نسل چهارم (نسل زمستان گذران) مهر ماه و آبان ماه مشاهده شد و در ماه آذر دیگر میوه ای وجود نداشت. به دلیل طول عمر حشرات کامل و طولانی بودن دوره تخم گذاری، نسل های مگس میوه زیتون، دارای همپوشانی بودند. همچنین جمعیت آفت در نسل سوم و چهارم بیش از نسل اول و دوم مشاهده شد. نسبت جنسی در نسل های اول و دوم به سود نرها بوده ولی در نسل های سوم و چهارم به 1: 1 تغییر می یابد.

مگس زیتون، Bactrocera oleae Gmelin، از آفات مهم میوه زیتون در اغلب مناطق زیتون کاری محسوب می شود. زیست شناسی این آفت روی پنج رقم زیتون در شرایط آزمایشگاه با دمای 25±2 درجه سلسیوس و رطوبت نسبی 65±5 درصد و دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در کل مدت زمان رشد و نمو مراحل نابالغ مگس زیتون روس پنج رقم زیتون اختلاف معنی داری وجود ندارد؛ هر چند، رشد و نمو مرحله لاروی آفت روی دو رقم زرد و شنگه با سه رقم گلوله، ماری و روغنی اختلاف معنی داری نشان داد. طول دوره یک نسل در ارقام ماری، روغنی، زرد، شنگه و گلوله به ترتیب 93.24±5.24، 91.56±5.78، 86.74±3.92، 84.86±2.39 و 82.56±2.85 روز به دست آمد. میانگین طول دوره پیش از تخم ریزی این مگس، 5.53±0.52 و فاصله بین جفت گیری مجدد 10.05±0.67 روز محاسبه شد. میزان تخم ریزی مگس ماده تحت تاثیر نوع رقم زیتون بود. میانگین تعداد تخم گذاشته شده توسط هر حشره ماده روی میوه زیتون های ارقام گلوله، زرد، شنگه، روغنی و ماری به ترتیب 340.±69.9، 254±20.88، 221.75±45.44، 203.25±43.5 و 110.25±50.45 عدد شمارش شد. میانگین طول عمر حشرات نر و ماده در شرایط بدون تغذیه به ترتیب 3.16±0.21 و 2.92±0.2 و در شرایط تغذیه با آب و عسل 75.64±6.96 و 86.16±6.18 روز برآورد شد. میانگین طول عمر حشرات نر و ماده ضمن تغذیه با آب و عسل در صورت وجود فعالیت جفت گیری و تخم گذاری، به ترتیب به 56.55±3.53 و 67.7±4.18 روز کاهش یافت.

مگس زیتون، Bactrocera oleae Rossi از آفات مهم زیتون در ایران است. روش های مختلفی برای کنترل این آفت به کار گرفته می شود که عبارتند از کاربرد تله های مختلف همراه با مواد جلب کننده یا فرومون های جنسی، سم پاشی با طعمه مسموم (Bait spray) به صورت لکه ای روی تنه یا بخشی از تاج درخت و یا کل باغ. در این تحقیق کارایی روش "جلب و شکار" با استفاده از تله های مگنتال در مقایسه با سایر تله های جلب کننده غذایی در منطقه بررسی و نتایج از دو روش بررسی میزان شکار تله ها و تاثیر در کاهش آلودگی و همچنین میزان کاهش آلودگی باغ با استفاده از این روش نسبت به باغ شاهد مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که میانگین آلودگی میوه ها در روش" جلب و شکار"با استفاده از تله مگنتال®دارای اختلاف معنی دار با سایر تله ها نیست و میانگین تعداد حشرات جلب شده مگس زیتون به تله های زرد حاوی بیکربنات آمونیوم، تله های زرد، تله مگنت اُل® و تله بطری بهترتیب 0.454±1، 0.423±1، 0.315±1 و 0.435±0.75 بود. در بررسی میزان آلودگی میوه های زیتون در باغ آزمایشی تحت پوشش کامل تله مگنت ال ® آلودگی میوه ها 3.5 درصد بود، ولی در قطعه شاهد که از هیچ گونه تله ای استفاده نشده بود، آلودگی میوه ها تا پایان مهرماه 6.7 درصد بود که کارایی مناسب تله مگنت ال ® را نشان داد و میتوان از این روش به عنوان یکی از روش های کنترل مگس میوه زیتون استفاده کرد.